Yazılarım

YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİ BİR MESLEK MİDİR, YOKSA GÖREV Mİ?

LinkedIn

“Hiç Oylama Yaparak Karar Almadım”
murat ülker


Bana sorarsanız bazen görev, bazen hayatınızın bir evresi, ama muhakkak bir büyük sorumluluktur. Artık neredeyse sadece yönetim kurulu üyesiyim. Hatırlarım ilk teklifi amca dediğim babamın bir arkadaşından almıştım. Sosyal hayatta başarılı, 80’li yıllara göre muazzam yurtdışı networku olan birisiydi. Yabancı sermayeli, o zamanlar moda olan bir “Dış Ticaret” şirketi kurmuştu, 20’li yaşlarda olan beni de dolgun ücretle yönetim kurulu üyesi yapmıştı. Ben ilk birkaç toplantıdan sonra işimin sahada aksiyon olduğunu görmüş ve bu masabaşı işinden usulca sıyrılmıştım. Tabii maaşlarımı iade ederek…
Bu arada aile şirketlerinin şeklen yönetim kurulları ve elden dolaştırılan yönetim kurulu kararlarını, sizden evvelki onaylara hürmeten atılan imzaları saymazsak, yönetim kurullarında durumum hesap vermek, derdimi anlatmak, istediğim onayları almak için cebelleşmekten başka bir şey değildi. O yıllarda, 90’ların başı, ben Ülker genel müdürüydüm, Ülker yabancı ortaklıydı ve yönetim kurulları iki dilde (Türkçe/İngilizce) yapılmaktaydı. Tabi o zamanlar patronun kafasındaki hariç bir bütçemiz bile yoktu. Zaten iki hatta üç rakamlı yıllık enflasyon ve develüasyonlar arasında günlük yaşıyorduk. Yıllar sonra Ülker’de genel müdürken patron
(sevgili babam) benden grubumuzun nasıl yapılanması, organizasyon, yönetim ve hissedarlık şeklinin nasıl olması gerektiğini araştırmamı söyledi. Kendisiyle istişare ederek birkaç merhalede tamamladığım teklifimi kabul etmişti. Neticede tepede herşeye sahip bir aile şirketi olarak Yıldız Yatırım şirketi kuruluyor ve mevcut şirketler ihtisaslarına göre üretim cinsine ve arge, satış, tedarik, ithalat/ihracat gibi iş bölümleri altında odaklanıyor ve münferiden idare ediliyordu. Sahipliğe gelince zaten ablam ve ben iki kardeştik. Babam
“Oğlum senin (şeran) iki payın olsun” demişti. Ben ise “bu kadar çok mal varken lüzum yok, yarı yarıya olsun ama az bir fazlalık verirsen sözüm yerde kalmasın” demiştim. Nitekim bugün de halen öyledir. Velhasıl Yıldız Holding işte böyle kurulmuştu. Profesyonellerin de yer aldığı her hafta toplanan bir İcra Kurulumuz vardı. Sabri beyin çok istemesine rağmen holding yönetim kuruluna dışardan bir üye alamamıştık ama yine de toplantılarımız gündemli, evraklı muntazaman yapılırdı. Zaten Sabri beyin toplantılar konusunda titizliği ve prensipleri herkesçe malumdu (1). Efsanevi İcra Kurulu serencamımız bir başka sefere kalsın. Şimdi yönetim kurullarına odaklanalım. Son birkaç yıldır YKKD için mentörlük yapıyorum, kadın bağımsız yönetim kurulu üyeleri yetiştiriyoruz. Vesileyle konu hakkında okuma ve araştırmalar yapıyorum. 2011 yılında basılmış Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği kitabını karıştırırken 74’üncü sayfada o zaman Doğuş Otomotiv Yönetim Kurulu Başkanlığı’nı yapan Aclan Acar’ın bir benzetmesine rast geldim.

Şöyle yazıyordu Acar: Geçmişten geleceğe şirketin taşınabilmesi için altyapının oluşturulması gereklidir. Bu da şirketin beyni konumunda olan Yönetim Kurulları ile gerçekleşebilir. Eğer bir organizmanın beyni çalışmıyorsa, kolları bacakları çalışsa da hiçbir verim alamaz” (2). Şirket’in üst yöneticiler eliyle idaresine şirket yönetimi (corporate management), yönetim kurulu aracılığıyla yönetimine ise şirket yönetişimi (corporate govarnance) adı veriliyor. Yaklaşık 30 yıldır Türkiye’de ve yurt dışındaki halka açık olan ve olmayan, muhtelif oranlarda hissedar olduğum şirketlerin yönetim kurullarında üye ve hatta başkan olarak görev yaptım, hala da yapıyorum. Bu yönetim kurularının bazılarının oluşturulmasında görev aldım,
bazılarında ise üye olarak çalıştım, daha sonra başkan oldum, hatta daha sonra yapısının
değişimine tanık oldum. Özellikle yurt dışındaki, hissedarları ve toplumu mağdur eden bazı şirket skandalları 2000’li yılların başında yönetim kurullarının çalışmasındaki kuralları, yani yönetişim (governance)
ilkelerini oldukça değiştirdi. Uzun dönemli bir değer yaratma (vision to create long-term value), sorumlu davranmak (responsibility), ahlaklı davranma (ethics) hep yönetim kurularında önemli sayılan konulardı. Özellikle şeffaflık (transparency), tüm paydaşlara adil olmak (equitable treatment) ve hesap verilebilirlik ilkeleri (accountability) bu skandallardan sonra çok daha fazla önemsenmeye başladı. Bu konuda yasa ve yönetmelikler değişti (3). Aslına bakarsanız Türkiye’de 1980 yılında Türkiye’yi serbest piyasa ekonomisine geçirmeyi hedefleyen 24 Ocak kararlarının alınmasıyla 1981-1982 yılları arasında büyük bir bankerler
krizi olmuştu. Ben o zaman üniversitedeydim ve bu krizin sonucunda devletin şirketler için aldığı tedbirlerin piyasayı nasıl etkilediğini babamdan bilirim. 1990’lı yıllarda da Türkiye ekonomisini dünya ekonomisine bağlayan mali serbestleşme sağlayan bir dizi kararlar silsilesi yine Türkiye’de şirket yönetimlerini ve yönetim kurularını etkilemişti. Daha sağduyulu kararları, farklı insanlarla istişare ederek almak, uzmanlardan yararlanmak son derece önemli olmuştu. Bu nedenle 2000’li yıllarda özellikle ABD’deki skandallar patladığında bizler getirilmeye çalışılan ilkelere yabancı değildik. 2010’lu yıllarda Yeni Ticaret Kanunu’nun
kabulüyle, Sermaye Piyasası Kurulu Kurumsal Yönetişim İlkeleri Tebliği yayınladı ve halka açık şirketlerde 2012 yılından itibaren yönetim kurullarında bağımsız üye devrimini hep birlikte yaşadık. Yönetim kurullarının oluşturulması ve çalıştırılması konusunda oldukça tecrübe biriktirdim. Çok sayıda farklı insanla farklı sektörlerde bu kurullar da başkan ve üye olarak çalıştığım için hangi yönetim şeklinin nasıl bir performans yarattığını artık hem gözlemleyebiliyorum hem de hissedebiliyorum. Kuşku yok ki bir şirketin yönetim kurulu eliyle yönetimi ya da yönetişimi hep hassas bir konuydu. Şimdi konuların karmaşıklaşması, teknolojinin hayatımızda daha önemli rol oynamasıyla zorlaşan bir iş oldu. Nedeni yönetim kurullarında nezaret edilmesi gereken çevresel risklerin fazlalaşması; içinde yaşadığımız covid19 salgını krizini düşünün, bırakalım şirketleri, hiçbir devletin bu krizin risklerini önceden hesaplayıp da önlem alması mümkün
olmadı. Hem de salgının bazı ipuçları varken…
The Economist dergisinin 27 Haziran 2020 tarihli sayısının kapağı “bir sonraki felaket ve nasıl hayatta kalacağız” şeklinde çıktı (4). Makalede geleceğin tehditleri olarak neler var neler; astroidler, volkanik patlamalar, güneş püskürmeleri… Şükür makalede bu konuda şirketlere yüklenen görevlerden ziyade devletlerin erken uyarı sistemi geliştirmesinden söz ediliyor. Ama tabii ki tüm bu risklerden söz edilmesi bile piyasaları dolayısıyla şirketleri de etkileyecek. Diğer yandan aktivist şirket hissedarlarının yönetim kurullarında farklı yeteneklerde üyeler görmek istemeleri, devletlerin özellikle Facebook’un sebep olduğu skandaldan sonra şirketlerin tüketici verisinin korunmasına yönelik arttırdığı önemler yönetim kurullarının yeni gündemi…
Facebook söz konusu “izinsiz veri paylaşımı” krizi yaşadığında aslında kanuna aykırı bir şey yapmamıştı, ama ahlaki bir davranışta değildi. Tüketici verisinin kullanılmasında kanunda bir boşluk vardı ve bu boşluğu kendi lehine kullandı. Bu eylemi neticesinde yabancı bir ülkenin ABD seçimlerine müdahalesine yol açtı mı? Sonucunda Facebook ceza yedi, itibar kaybetti. Tüm bunlar olurken Facebook’un CEO’su ve Yönetim Kurulu Başkanı aynı kişi idi. Sizce ikisi farklı kişi olsalardı, Facebook’un davranışı nasıl olurdu? Cevabı hiçbir zaman bilemeyiz, zira geçmişe dönemeyiz. Ama bu bize, geleceğimizi en güzel/emin şekilde yaşamamız için yol göstermelidir. Bir başka örnek de covid19 salgını esnasında Boeing’de bağımsız yönetim kurulu üyeliği yapan eski Birleşmiş Milletler elçisi Nikki Halley’in istenen devlet desteğine “felsefi ilkeleri” nedeniyle karşı çıkarak istifa etmesiydi (5). Bu istifa da geleceği düşünürken göz önünde bulundurmamız gerekenlerden biridir.
Yeniden konumuza dönecek olursak yönetim kurulları artık daha hızlı ve daha çok belirsizlik altında karar vermek zorundalar. Çünkü teknoloji neredeyse 18 ayda bir misliyle gelişiyor ve yatırımcılar, hissedarlar, diğer paydaşlar anında sonuç görmek istiyorlar. Ama buna karşılık yönetim kurulları sağlıklı karar verebilmek için ellerindeki malzemeyi yeterince incelemeli ve çok dikkatli olmalılar. Diğer yandan Google ve Amazon Alexa’nın bugün cevaplayamadığı soru neredeyse yok. Bu nedenle çoğu yönetim kurulu üyesi doğrudan gerçek zamanlı veriye ulaşmak ve kendi analizini yapmak istiyor. SAP İcra Kurulu Üyesi Adaire Fox Martin ile görüşmemde bahsettiği real time data SAP yönetim kurulu buna güzel bir örnek, tabi kendi software ve şirket yeteneklerini kullanarak şirketin gerçek zamanlı verileriyle oluşan “live prezentasyolar” sanki bir canlı yayın programı gibi geliyor bana. Yönetim kurulu toplantısına gelen kümülatif veri bazen önemini kaybetmiş olabiliyor. Hatta defalarca üst yönetimin üstünden geçtiği kontrollü, uyarlanmış (adjusted) raporlar yönetim kurulunun nezaret ve hesap verilebilirlik açısından görevini yapmasında sorunlar
oluşturabiliyor. Bilgi çokluğu ve gerçek zamanlılık nedeniyle farklı yönetim kurullarında görev yapan üyelerin artık bununla başa çıkamamaları da diğer bir konu (6). Bu nedenlerle yönetim kurullarının nasıl oluşturulacağı, nasıl çalıştırılacağı, hangi ilkelerle çalışacağı popüler dergilerin, akademisyenlerin, danışmanlık şirketlerinin önemli konuları arasına girdi. Örneğin üyelerin çeşitliliği (diversity) konusu çok önem kazanıyor. Yıllardır süren çeşitlilik tartışmalarına rağmen yönetim kurullarının hala çoklukla erkek, yaşlı ve beyaz olmalarından yakınılıyor. Covid19 ve George Floyd’un ölümüne verilen global tepki bu konuda
yeni fırsatları ve tehditleri ortaya çıkardı (7).


Türkiye’de benim kadınların yönetim kurullarında daha fazla temsil edilmelerinden yana çalışmalara önem verdiğimi, katıldığımı biliyorsunuz. Yapılan bir araştırmada yönetim kurullarında cinsiyet çeşitliliğine önem veren şirketlerde kurulların sektör ortalamasına göre birkaç yüzde puanı daha iyi performans gösterdikleri bulunmuş (8). Bir araştırmaya göre global olarak şirketlerin yönetim kurullarının sadece %17’sinde kadınlar görev yapıyor. Eğer bu artış devam ederse ancak 2048 yılında yönetim kurullarında cinsiyet eşitlenebiliyor (9). Bir süredir Türkiye’de Yönetim Kurullarında Kadın anketi yapılıyor. 2019 raporunun sonuçlarına göre (10) 2019 yılında BIST şirketleri yönetim kurullarında yer alan kadınların oranı %15,2’den %15,9’a çıkarak %3,3 oranında arttı, bağımsız yönetim kurulu üyeleri arasında kadın oranı %16,6’dan %17,7’ye çıktı. Spencer Stuart danışmanlık şirketinin internet sitesi Türkiye’nin de olduğu birçok ülkenin yönetim kurulları istatistiklerini sürekli güncelleyerek veriyor. Türkiye’nin ve diğer ülkelerin nerede olduklarını görmek açısından bu istatistikleri çok yararlı buldum. Tablo 1’de örneğin yönetim kurullarında kadın oranımızın
artmasına rağmen halen istenen seviyede olmadığı görülüyor (11).
Bizim gibi aile şirketlerinin çok olduğu ekonomilerde ise bunun bir başka mühim yönü, işi devralacak ikinci kuşağın kız/erkek ayrımı yapmadan iş hayatına hazırlanması, tüm kardeşlerin yönetimde yer almasa bile yönetişimde yetkin kılınması için eğitilmesi gereğidir. TOBB nezdinde bilhassa Zeynep Bodur hanımefendiyi bu bilinç ve gayretlerinden ötürü tebrik ediyorum.
Diğer önemli bir konu dijital çağda yönetim kurullarının gençleşmesi. Bunun nedeni “dijital doğanlar” adı verilen yani dijital çağda doğanların yönetim kurullarında yer alması konusu. Global olarak ortalama yönetim kurulu üyesi yaşı 60 (12). ABD S&P 500’deki firmalara baktığımızda ise 50 yaşın altındaki yönetim kurulu üyeleri %5, 70 yaşın üstündekiler ise yüzde 21 (13). Türkiye’de elimizde böyle bir veri yok ama açıkçası oranların benzer olduğunu düşünüyorum. Danışmanlık firması Deloitte’in yaptığı bir araştırmaya göre S&P 500’de teknoloji konusunda uzman olan yönetim kurulu üyelerinin oranı %17 (14). Yine aynı çalışmaya göre teknoloji uzmanı yönetim kurulu üyesi barındıran işletmeler aynı kategorideki firmalara göre %10 daha iyi performans gösteriyorlar. Performans gösteriyorlar demişken, bütün mesele burada aslında…
Niye yönetim kuruluna ihtiyaç var? Nedeni aslında çok basit. Tek kişinin aklına dayalı işletme körlüğünden kurtulmak, farklı görüş ve deneyimlerden istifade ve daha geniş perspektiften rakipleri, tüketiciyi, pazarı
yorumlayarak etkili bir sosyal network ve verimli bir organizasyona ulaşmak için. Yönetim Kurulu’nun neredeyse her kitapta yazan görevlerini şöyle özetlemek mümkün (15):

  1. CEO adaylarını belirler, değerlendirir, seçer.
  2. Strateji ve Politikaları onaylar, izler.
  3. Bütçe ve Yıllık Planı onaylar, izler.
  4. Üst yönetimin performansını izler.
  5. İnsan Kaynakları Planlaması yapar ve organizasyonun etkili, verimli ve sürdürülür çalışmasını sağlar. Ödüllendirme sistemini takip eder.
  6. Kaynak tahsisi yapar, karar almaya yardımcı olur.
  7. Strateji ve Politikaların gerçekleştirilmesine yardımcı olur.
  8. Yönetişim sistemlerinin ahlaki ve herkese adil süreç imkanı veren şekilde uygulanmasını
    sağlar.
  9. Denetler.
    “Yönetim kurulları daha iyi çalışmalıdır” ihtiyacının temelinde firmaların daha iyi kurumsal yönetişim kurallarını uygulayarak rakiplerine göre ezber bozan (disruptive) ve yenilikçi (innovative) yaklaşımlarda bulunan işletme/marka olmayı istemeleri yatmaktadır.Russell Reynold isimli danışmanlık firması 750 yönetim kurulu üyesine önceki 12 ayda toplantılarda zamanlarını neye harcadıklarını sormuş. Bu sonuçlardan yola çıkarak (kendilerine göre) Altın Madalyalı Yönetim Kurullarına sahip bir grup şirket belirlemişler. Bu şirketler birbirini izleyen iki yılda hisse senedi değer performansları mukayeseli (benchmark) şirket ortalamalarına göre daha yüksek olan şirketler. Bu şirketlerin diğer şirketlere göre stratejik planlamaya, ana işlerde CEO ve üst yönetime başarılı olmaları için daha fazla destek sağladıkları bulunmuş. Bu şirketler ayrıca risk incelemesine, yönetim kurulu üyelerini yenileme süreçlerine, kriz yönetimi senaryolarına daha fazla zaman ayıran şirketler. Bu işlere daha fazla zaman ayırmaları kuşkusuz normal yapmaları gereken finansal rapor incelemesi, yasa ve yönetmeliklere uygun çalışıldığının denetlenmesine (compliance) daha az zaman ayırmaları anlamına gelmiyor. Sadece bu şirketlerin yönetim kurulları bu konulara gereğinden fazla zaman ayırmıyorlar.
    Örneğin diğer şirketlere göre %17 daha az finansal incelemeye zaman ayırıyorlar. Yani bu şirketlerin üyelerine sorulduğunda sadece %11’i öncelikli işimiz finansal inceleme derken, diğer şirketlerde bu oran %28. Yine bu şirketler %8 denetimle ilgili konulara, %7 yasa ve yönetmeliklere uyulup uyulmadığına daha az zaman ayırıyorlar (16). Araştırmaya göre, Altın Madalyalı diye adlandırılan yönetim kurullarına baktığımızda çoğunun “büyük resim dikiz aynasına bakarak görünmez” düşüncesiyle hareket ettiği görülüyor. Bu yönetim kurullarının en önemli aktiviteleri geleceğe dair olanlar. Örneğin M&A operasyonlarına ayrılan zaman daha fazla. Altın Madalyalı yönetim kurullarında üyeler ve komite başkanları yardımcı rolü üstleniyorlar, üyeler arası güven sağlamak esas, yüksek kaliteli tartışmalar açıyorlar ve farklı görüşlerin ifade edilmesine ön ayak oluyorlar. Toplantılarda her üyenin uzmanlığını ve deneyimini yansıtması sağlanıyor. Böylece yönetim kurulları bir araya geldiklerinde iş için yüksek değer üretiyorlar ve üzerinde iyi düşünülmüş kararlar veriyorlar. Altın Madalyalı yönetim kurulu üyelerine performansları hakkında açık ve net geri bildirim vermek çok
    önemli. Her üyenin performansı başkan tarafından düzenli olarak değerleniyor. Burada özellikle niceliğe değil de niteliğe önem veriliyor. Yönetim kurulu üyeleri toplantılarda katılımcı oluyorlar, daima konuşmaya hazırlar. Dikkati dağılan üyelerin performansı düştüğü için, aktif dinleme çok önemli. Hiçbir üyeye “salla başını al maaşını” duygusu verilmiyor. Farklı görüş vermesi için özendiriliyor (17).
    Russel Reynolds şirketi Avrupa’da yarısı aile şirketi olan 162 şirketin yönetim kurullarını inceleyerek raporlamış. Aile şirketlerinde yönetim kurullarının %23’ünü aile üyelerinin oluşturduğu bulunmuş, %60’ında yönetim kurulu başkanının aile üyelerinden biri olduğu saptanmış. Çünkü çalışmaya göre aile üyeleri stratejik konular değerlendirilirken ailenin dışarda kalmasından çekiniyorlar. Ama çoğunluk bağımsız üyelerin farklı uzmanlıklarıyla, farklı deneyimleriyle, değişik görüş açısı getirmeleri, aile meselelerini yönetim kurulu dışında tutularak toplantılar için düzgün gündem tespitini çok yararlı buluyorlar. Özellikle dijital transformasyon ve dijital iş modelleri için mutlaka bağımsız, uzman üye öneriliyor (18). Dijital çağın talepleri farklı ve yeni pratik çözümler gerektiriyor. Dış faktörler aile şirketleri ile aile şirketi olmayanların aynı yönetim kurulu çalışma sistemi altında buluşmasını sağlıyor.
    Modern yönetim, sahiplik yapısı ve yönetim yapısını birbirinden ayırmaya çalışıyor. Aile şirketleri hala yönetimin aldığı kararlarını kontrol etmek istiyor. Firmaların çalışmaları toplumsal hayatı ve çevreyi etkilediği için devletler de firmaların yönetim kurullarını etkileyen düzenlemeler yapıyorlar. Gelinen noktada “görünmeyen el” şirketin sahiplik yapısı ne olsun yönetim kurullarını iki konuda ortak birleştiriyor:
    1) Bağımsız üye bulundurulması
    2) CEO ile Başkan’ın ayrı kişiler olması (19).
    Yönetim Kurulu’nun içerden üyelerden oluştuğu, CEO ve Başkan’ın aynı kişi olduğu kurulların en zayıf kurumsal yönetişime ve uzun dönemli firma değeri üretmede en kötü performansa sahip olan şirketler olduğu kanıtlanmış (20). ABD’de S&P 500 şirketlerinde CEO ve yönetim kurulu başkanını ayırma oranı 2005’ten 2009’a %30’dan %53’e çıkmıştır (21). Bağımsız üyelerin ekonomik bağlantıları olmadığı için daha objektif karar verebildikleri ve daha iyi değerleme yapabildikleri, bağımsız üyelerin aynı zamanda işgücü pazarında firmanın itibarını yükselten bir unsur olduğu kanıtlanmıştır (22). Kimse artık tekrar seçilmek için grup görüşüne uyan üye tercih etmiyor. Gücün bir elde toplanmasını istemiyor. Yüksek performanslı şirketlerde muhalefet etmekle, sadakatsizlik birbirinden ayırt ediliyor.
    Bana sorarsanız, ben yer aldığım yönetim kurullarında daima şu prensipleri uyguladım;
  • Hiçbir zaman oylama yaparak karar almadım ve hiçbir karara şerh konulmadı. Çünkü herkes aynı görüşte birleşene, ikna olana kadar toplantıyı neticelendirmedim.
  • Üyelerin temsil ettikleri azınlık payının oranı ne olursa olsun, kabul etmediklerinde menfaatleri hilafına karar almadım
  • Gündemsiz ve evraksız, önceden hazırlanmadan toplantı yapmadım.
  • Gerekli evrak her zaman iki gün önceden üyelere gönderilir, okunur ve sunumda tekrarlanmaz
  • Başkan ve CEO’nun arzu ettiği istişare ve tartışma noktaları evrakta ayrıca belirtilir
  • Sunulan tüm evrakın doğru olduğu önceden iç denetimce tespit edilir.
  • Her toplantı başında bir önceki toplantıda alınan kararlar gözden geçirilir, aksiyonlar takip edilir ve toplantıda yeni alınan kararları herkes sarahaten bilir.
  • Gündemdeki siyasi ve aktüel konular değil ama mutlaka rakiplerimiz ve gelecek konuşulur.
  • Zaman çizelgesi ve süreye uyulur.
  • En az senede bir iç eleştiri yapılır ve yönetim kurulunun performansı ölçülür.
  • Yönetim kurulunda mahsus bir görüşme varsa sadece üyeler katılır ama sair zaman profesyonel yöneticiler yer alır, hatta gündemde kendilerini ilgilendiren konuların görüşmesine mutlaka çağrılır.
  • Yönetim kurullarına dinleyici olarak bir hukukçu katılır ve gerekirse ikaz eder, notlarını kurumsal sekretere sunar.
  • Yönetim kurulu görüşmeleri notları ayrıca tutulur ve dağıtılır.
  • Toplantı başında ve sonunda CEO hariç sadece üyeler kapalı bir oturum yapabilirler.
  • Ortaksız şirketlerde profesyonel üyelerin katılımı için başkanın bağımsız üye olmasını tercih ederim, mümkün değilse bir “yönetici üye” (Lead Director) seçilir ve toplantıyı idare eder, gerçekçi katılım sağlar.
  • Yönetim kurulu üyelerini seçerken, adayların geçmiş tecrübelerini gözönüne alarak çeşitlilik ve katkı sağlamalarını esas alırız.
  • Adaylarla mülakat yaparken onlara sadece şirketi değil iş yapış felsefemizi ve gelecek hayallerimizi paylaşıp, onların da bizi mülakat yapıp tanımalarına fırsat veririz.
  • Tüm üyelere katılım öncesi şirket içi oryantasyon programı uygulanır.

Tüm bunlara bir örnek olarak ilk global ve yurtdışında kurulu üretim ve satış/dağıtım şirketimiz olan Godiva’nın 2008 yılında aldığımızda Yönetim Kurulu’nun teşkilini nasıl yaptık bakalım;


Godiva’yla birlikte global dünyaya açıldık ve bu bizim için bir ilkti. Şirketin %100 sahibiydik, ama atacağımız adımların şeffaf, doğru, güven veren yani kurumsal intiba doğuracağından emin olmak istiyorduk, bu önemliydi. Şirketin sahibi bizden daha fazla para vermesine rağmen rakibimize güvenip firma ve çalışanlarını emanet edememişti. Ama bize güvenmişti. Büyük bir sorumluluk almıştık. İlk yönetim kurulunda ben başkan ve aileden Ali bey, Yıldız Holding CFO’su, Dış Ticaret Başkanı, Godiva CEO’su ve 6 bağımsız üye vardı. Bu üyeler eski Tüsiad Başkanı, eski THY CEO’su, eski Burberry CEO’su, eski Body Shop YK Başkanı, eski PG üst yöneticisi ve İSO Meclis Üyesi idi. Hepsinin hem yaşça, hem uluslararası benzer perakende veya FMCG tecrübesi vardı. İleride kişiler değişti, fakat hep bu kabiliyet ve yetenekleri yönetim kurulunda muhafaza ettik. Tamamı ailenin sahipliğinde bulunan Godiva’nın Yönetim Kurulunda başkan olarak benim arzum ve kurumsallaşma sorumluluğum adına tüm yönetim kurulu üyelerinin görüşlerinden istifade edip onların hür irade ve serbest fikirlerini dinleyip teşvik için tecrübeli bir üyeyi (Body Shop YK Başkanı) toplantıyı sevk ve idare etmesi için “yönetici üye” (Lead Director) tayin ettim. Böylece sadece yönetim kurulu üyeleri değil aynı
zamanda toplantıya katılan CEO, CFO, CMO gibi şirket yöneticileri de rahatça görüşlerini paylaşıyorlardı. Bana ise toplantının başında ve sonunda sadece üyelerin katıldığı kapalı oturumlarda istişareye katılmak ve toplantının sair safhalarında sabırla dinlemek kalıyordu. Tabi yıl içinde dünyanın dört bir tarafında yapılan yönetim kurulu toplantılarına katılıp piyasa ve tesislerimizi ziyaret etmem de (GOYA) gayet yararlı oluyordu.
Bir mühim husus; CEO yönetim kuruluna strateji alternatifleri konusunda görüşlerini sormalı, sonra gidip çalışmalı, kendi alternatifleri ile gelmeli ve yönetim kuruluna stratejileri konusunda bilgi verip destek istemelidir. Yönetim kurulu ve başkan kendini CEO’nun patronu olarak görmemelidir. CEO’nun patronu yönetim kurulu ise yönetim kurulunun patronu kimdir? Cevap şirketin aile şirketi mi hisseli şirketi mi olduğuna göre değişir ama yönetim kurulu ortakların kendisi değil de temsilcisi olduğunu unutmamalıdır. Yani roller asla karışmamalıdır (23).


Son olarak INSEAD Corporate Govarnance Center’ın 31 ülkeden 200 yönetim kurulu başkanı ile anket, 80 Başkan ve 60 yönetim kurulu üyesi ve CEO ile derinlemesine yaptığı görüşmelerin sonuçlarına baktığımızda, bu araştırmada “iyi başkan nasıl olur?” sorusuna yanıt aranmış. Çıktılar şöyle: “Rehber olur, yol gösterir, öne atılmaz, kendini kısıtlar, sabırlıdır, her arandığında bulunur, ekip kurmaya çalışmaz takım olur, hazırlık çalışması yaptırır, komiteleri ciddiye alır, tarafsız kalır; insan, gündem, malzeme, süreç ve süre girdileri ile ilgilenir, çıktılarla değil.” (24).

Tablo 1: Ülkelere göre yönetim kurulu istatistikleri
Kaynak: https://www.spencerstuart.com/research-and-insight/boards-around-the-world
2020.
Tablo 2: Yönetim Kurulu Başkanı’nı başarılı kılan unsurlar
Kaynak: Shekshnia S. How to be a good board chair? HBR, Mart-Nisan 2018



Nasıl oluyor bu şimdi? Tabi bu işin şakası ama bu iki tablodaki rakamlar bile yönetim kurulu konusunun daha fazla araştırılması gerektiğini söylemiyor mu bize?

 Not: Açık kaynak niteliğindeki bu yazı yazar zikredilerek iktibas edilebilir. Telif gerektirmez.

Kaynakça
(1) Özel Mustafa Ülker Modeli Toplantı, Yeni Şafak, 2006.; Turgut H., Sabri Ülker’in Hayat
Hikayesi, The Kitap yayınları, 2019.
(2). Würsching F.T. (Editör). Bağımsız Yönetim Kurulu Üyeliği, Hayat, 2012.
(3) Argüden, Y. Yönetim Kurulu Sırları, Rota Yayınları, 2007.
(4). The Ekonomist, The next catastrophe (and how to survive it) 27 Haziran, 2020.
(5). https://www.cnbc.com/2020/03/19/former-un-ambassador-nikki-haley-resigns-fromboeing-board-opposing-government-aid.html
(6). Stafford B. ve Schindlinger D. Governance in the Digital Age, Wiley, 2019.
(7). Pitcher, H. Diversity and Inclusion, Advance Boardroom Excellence, 2020.
http://www.abexcellence.com/articles-list/2020/1/7/diversity-and-inclusion-the-newrealities-and-opportunities
(8). https://www.msci.com/documents/10199/fd1f8228-cc07-4789-acee-3f9ed97ee8bb
(9) Stafford B. vdg. , agk, s. xxii.
(10) Türkiye’de Yönetim Kurulları’nda Kadın 2019 raporu, Türkiye Kadın Direktörler
Konferansı, Sabancı Üniversitesi, 2019.

(11,12). https://www.spencerstuart.com/research-and-insight/boards-around-the-world?

(13). Stafford B. vdg. Age, s.xxiii.
(14) https://www2.deloitte.com/us/en/insights/focus/cio-insider-business-insights/bridgingboardroom-technology-gap.html
(15) Bowen, G.William, Board Book, Norton, 2008, s.19-38.

(16) https://www.spencerstuart.com/research-and-insight/us-board-index;
https://ethicalboardroom.com/board-refreshment-new-paradigms-for-board-effectiveness/
(17) O’Kelly III. R., ve Neal PJ. Top Boards Do These 4 Things Differently, HBR, Şubat 10, 2020.
(18) Bellini Beatrice, Every Family Business Needs an Independent Director, HBR, 27 Ocak
2020.
(19) James, P., Understanding the Impact of Board Structure on Firm Performance: A
Comprehensive Literature Review, International Journal of Business and Social Reserach,
2020.
(20) Rechner, P.L. . Corporate governance: fact or fiction? Business Horizon, 32 (4), 11-15.,
1989.; Rechner, P.L., vd. CEO duality and organizational performance: A longitudinal
analysis. Strategic Management Journal, 35 (5), 1010-1035, 1991.
(21) Mandalo J. ve Devine W., Why The CEO shouldn’t also be the Board chair, HBR, Mart 4
2020.
(22) Fama, E.F.. Agency problems and the theory of the firm. Journal of Political Economy,
88(2), 288307, 1980 ; Fama, E.F., vd. Separation of ownership and control, Journal of Law
Economics, 26, 301-325, 1983.
(23) Martin, R. The Board’s Role in Strategy, HBR December 28, 2018.
(24) Shekshnia S. How to be a good board chair? HBR, Mart-Nisan 2018

618 Yorum

  1. Pingback: andere.strikingly.com

  2. Pingback: https://andere.strikingly.com/

  3. Pingback: https://gerweds.over-blog.com/2022/03/modeling-covid-19-mortality-risk-in-toronto-canada-sciencedirect.html

  4. Pingback: canadian mail order pharmacies

  5. Pingback: keuybc.estranky.skclanky30-facts-you-must-know--a-covid-cribsheet.html

  6. Pingback: northwest pharmacy canada

  7. Pingback: telegra.phIs-It-Safe-To-Lift-COVID-19-Travel-Bans-04-06

  8. Pingback: Canadian Pharmacy USA

  9. Pingback: buy viagra now

  10. Pingback: canadian-pharmacies0.yolasite.com

  11. Pingback: pharmacy-online.yolasite.com

  12. Pingback: canadian pharmacycanadian pharmacy

  13. Pingback: prescription drugs without prior prescription

  14. Pingback: seketu.gonevis.comhigh-10-tips-with-order-medicine-online-1

  15. Pingback: https://ghswed.wordpress.com/2022/04/27/he-final-word-information-to-online-pharmacies/

  16. Pingback: https://kerbgsw.mystrikingly.com/

  17. Pingback: canadian pharmacy online 24

  18. Pingback: https://kewertyn.wordpress.com/2022/04/27/expect-more-virtual-house-calls-out-of-your-doctor-thanks-to-telehealth-revolution/

  19. Pingback: https://kerbiss.wordpress.com/2022/04/27/14/

  20. Pingback: heswcxc.wordpress.com20220430online-medicine-tablets-shopping-promotion-one-hundred-and-one

  21. Pingback: sernert.estranky.skclankyconfidential-information-on-online-pharmacies.html

  22. Pingback: canadian drugstore

  23. Pingback: 626f977eb31c9.site123.mebloghow-google-is-changing-how-we-approach-online-order-medicine-1

  24. Pingback: online pharmacy canada

  25. Pingback: canadian pharmacy online

  26. Pingback: https://6270e49a4db60.site123.me/blog/the-untold-secret-to-mastering-aspirin-in-just-7-days-1

  27. Pingback: https://deiun.flazio.com/

  28. Pingback: kertyun.flazio.com

  29. Pingback: https://kerntyas.gonevis.com/the-mafia-guide-to-online-pharmacies/

  30. Pingback: canadian pharcharmy online

  31. Pingback: http://nanos.jp/jmp?url=http://cialisonlinei.com/

  32. Pingback: canadian rx

  33. Pingback: womed7.wixsite.compharmacy-onlinepostnew-ideas-into-canada-pharmacies-never-before-revealed

  34. Pingback: https://kerntyast.flazio.com/

  35. Pingback: sekyuna.gonevis.comthree-step-guidelines-for-online-pharmacies

  36. Pingback: https://gewrt.usluga.me/

  37. Pingback: https://pharmacy-online.webflow.io/

  38. Pingback: canadian-pharmacy.webflow.io

  39. Pingback: site273035107.fo.team

  40. Pingback: online canadian pharmacies

  41. Pingback: https://site561571227.fo.team/

  42. Pingback: https://site102906154.fo.team/

  43. Pingback: hekluy.ucraft.site

  44. Pingback: kawsear.fwscheckout.com

  45. Pingback: hertnsd.nethouse.ru

  46. Pingback: https://uertbx.livejournal.com/402.html

  47. Pingback: canada medication

  48. Pingback: canada drug pharmacy

  49. Pingback: https://pharmacies.bigcartel.com/

  50. Pingback: https://kwersd.mystrikingly.com/

  51. Pingback: gewsd.estranky.skclankydrugstore-online.html

  52. Pingback: https://kqwsh.wordpress.com/2022/05/16/what-everybody-else-does-when-it-comes-to-online-pharmacies/

  53. Pingback: site592154748.fo.team

  54. Pingback: https://lasert.gonevis.com/recommended-canadian-pharmacies-2/

  55. Pingback: http://aonubs.website2.me/

  56. Pingback: canada online pharmacy

  57. Pingback: https://asebg.bigcartel.com/canadian-pharmacy

  58. Pingback: medicine-online.estranky.skclankyunderstand-covid-19-and-know-the-tricks-to-avoid-it-from-spreading-----medical-services.html

  59. Pingback: https://kertvbs.webgarden.com/

  60. Pingback: most reliable canadian pharmacies

  61. Pingback: best canadian mail order pharmacies

  62. Pingback: kewburet.wordpress.com20220427how-to-keep-your-workers-healthy-during-covid-19-health-regulations

  63. Pingback: kaswesa.nethouse.ru

  64. Pingback: https://628f789e5ce03.site123.me/blog/what-everybody-else-does-when-it-comes-to-canadian-pharmacies

  65. Pingback: canadian-pharmaceutical.webflow.io

  66. Pingback: pharmacy canada

  67. Pingback: http://pharmacy.prodact.site/

  68. Pingback: hub.docker.comrgservpharmacies

  69. Pingback: most reliable canadian pharmacies

  70. Pingback: kedmnx.estranky.skclankyonline-medicine-tablets-shopping-the-best-manner.html

  71. Pingback: selera.mystrikingly.com

  72. Pingback: canadian pharmaceuticals

  73. Pingback: https://gevcaf.estranky.cz/clanky/safe-canadian-online-pharmacies.html

  74. Pingback: https://kwersv.proweb.cz/

  75. Pingback: canadian pharmaceuticals

  76. Pingback: online pharmacies

  77. Pingback: kwsde.zombeek.cz

  78. Pingback: https://heklrs.wordpress.com/2022/06/14/canadian-government-approved-pharmacies/

  79. Pingback: top rated online canadian pharmacies

  80. Pingback: https://site955305180.fo.team/

  81. Pingback: canadian pharmacy

  82. Pingback: 62b2f636ecec4.site123.meblogcanadian-pharmaceuticals-online

  83. Pingback: https://62b2ffff12831.site123.me/blog/canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales

  84. Pingback: https://thefencefilm.co.uk/community/profile/hswlux/

  85. Pingback: anewearthmovement.orgcommunityprofilemefug

  86. Pingback: no 1 canadian pharcharmy online

  87. Pingback: highest rated canadian pharmacies

  88. Pingback: herbsd.iwopop.com

  89. Pingback: http://kawerf.iwopop.com/

  90. Pingback: www.reddit.comuserdotijezocomments9xlg6gonline_pharmacies

  91. Pingback: drugstore online

  92. Pingback: https://www.formlets.com/forms/tH7aROl1ugDpCHqB/

  93. Pingback: www.divephotoguide.comuserpharmaceuticals

  94. Pingback: https://www.formlets.com/forms/v7CoE3An9poMtRwF/

  95. Pingback: cialis.iwopop.com

  96. Pingback: https://www.divephotoguide.com/user/Pharmacy

  97. Pingback: canadian drug

  98. Pingback: canadian rx world pharmacy

  99. Pingback: https://hub.docker.com/repository/docker/canadianpharmacys/pharmacies_in_canada_shipping_to_usa

  100. Pingback: best canadian mail order pharmacies

  101. Pingback: agrtyh.micro.blog

  102. Pingback: www.artstation.cometnyqs6profile

  103. Pingback: https://www.artstation.com/pharmacies

  104. Pingback: www.formlets.comformsFgIl39avDRuHiBl4

  105. Pingback: canadian pharmacies online

  106. Pingback: https://kaswes.proweb.cz/

  107. Pingback: cialis canadian pharmacy

  108. Pingback: http://kwsedc.iwopop.com/

  109. Pingback: canadian pharmacies shipping to usa

  110. Pingback: drugscanada.teachable.com

  111. Pingback: selaw.flazio.com

  112. Pingback: https://gswera.livejournal.com/385.html

  113. Pingback: trust pharmacy canada

  114. Pingback: azuvh4.wixsite.compharmaceuticals-onlipostlondon-drugs-canada

  115. Pingback: top rated online canadian pharmacies

  116. Pingback: https://www.formlets.com/forms/N2BtJ3kPeJ3KclCw/

  117. Pingback: https://www.divephotoguide.com/user/pharmacies

  118. Pingback: canadian discount pharmacies

  119. Pingback: canadian government approved pharmacies

  120. Pingback: canadian-government-approved-pharmacies.webflow.io

  121. Pingback: https://lasevs.estranky.cz/clanky/pharmaceuticals-online-australia.html

  122. Pingback: kawerc.proweb.cz

  123. Pingback: canadian rx

  124. Pingback: https://fermser.flazio.com/

  125. Pingback: canadian pharmacy cialis

  126. Pingback: https://canadapharmacy.teachable.com/

  127. Pingback: fofenp.wixsite.comlondon-drugs-canadaenpostpharmacies-shipping-to-usa-that

  128. Pingback: canadian government approved pharmacies

  129. Pingback: lawert.micro.blog

  130. Pingback: discount canadian pharmacies

  131. Pingback: my.desktopnexus.comkawemnjournalpharmaceuticals-online-australia-38678

  132. Pingback: https://www.divephotoguide.com/user/drugs

  133. Pingback: https://hub.docker.com/r/dkwer/drugs

  134. Pingback: form.jotform.comdecotecanadian-pharmacies-shipping-to-the

  135. Pingback: linktr.eecanadianpharmacy

  136. Pingback: https://kawers.micro.blog/

  137. Pingback: mewser.mystrikingly.com

  138. Pingback: buy generic cialis

  139. Pingback: alewrt.flazio.com

  140. Pingback: buy generic cialis pills

  141. Pingback: laswert.wordpress.com

  142. Pingback: https://kasheras.livejournal.com/283.html

  143. Pingback: https://kwxcva.estranky.cz/clanky/cialis-20-mg.html

  144. Pingback: buy cialis usa

  145. Pingback: https://owzpkg.zombeek.cz/

  146. Pingback: lasweb.iwopop.com

  147. Pingback: https://buycialisonline.bigcartel.com/cialis-without-a-doctor-prescription

  148. Pingback: buycialisonline.teachable.com

  149. Pingback: buy cialis online without a prescription

  150. Pingback: my.desktopnexus.comBuycialisjournalcialis-without-a-doctor-prescription-38780

  151. Pingback: www.divephotoguide.comuserbuycialisonline

  152. Pingback: buy tadalafil online

  153. Pingback: tadalafil20mg.webflow.io

  154. Pingback: https://kswbnh.nethouse.ru/

  155. Pingback: https://www.formlets.com/forms/fpN4Ll8AEnDHBAkr/

  156. Pingback: https://form.jotform.com/ogmyn/buycialisonline

  157. Pingback: linktr.eebuycialisonline

  158. Pingback: https://telegra.ph/Cialis-20mg-08-13

  159. Pingback: buy cheap cialis on line

  160. Pingback: online pharmacy canada

  161. Pingback: dwerks.nethouse.ru

  162. Pingback: canadian mail order pharmacies

  163. Pingback: https://linktr.ee/onlinepharmacies

  164. Pingback: https://telegra.ph/Reputable-canadian-pharmaceuticals-online-08-12

  165. Pingback: graph.orgPharmacies-in-canada-shipping-to-usa-08-12

  166. Pingback: telegra.phRecommended-canadian-pharmacies-08-12

  167. Pingback: graph.orgSafe-canadian-online-pharmacies-08-12

  168. Pingback: https://linktr.ee/canadianpharmacies

  169. Pingback: https://buyviagraonlinee.mystrikingly.com/

  170. Pingback: buy generic viagra pills

  171. Pingback: https://buyviagraonline.flazio.com/

  172. Pingback: buyviagraonline.fo.team

  173. Pingback: noyano.wixsite.combuyviagraonline

  174. Pingback: https://buyviagraonlinet.wordpress.com/

  175. Pingback: buy viagra

  176. Pingback: https://buyviagraonline.nethouse.ru/

  177. Pingback: buy cheap viagra coupon

  178. Pingback: buyviagraonline.proweb.cz

  179. Pingback: buy viagra pills online

  180. Pingback: http://jso7c59f304.iwopop.com/

  181. Pingback: https://buyviagraonline.bigcartel.com/viagra-without-a-doctor-prescription

  182. Pingback: buyviagraonline.teachable.com

  183. Pingback: buy cheap viagra on line

  184. Pingback: graph.orgBuying-viagra-without-a-prescription-08-18

  185. Pingback: buy cheap viagra in canada

  186. Pingback: my.desktopnexus.combuyviagraonlinejournalonline-viagra-without-a-prescriptuon-38932

  187. Pingback: https://www.divephotoguide.com/user/buyviagraonline

  188. Pingback: hub.docker.comrbuyviagraonlineviagra

  189. Pingback: viagrawithoutprescription.webflow.io

  190. Pingback: form.jotform.com222341315941044

  191. Pingback: buy viagra usa

  192. Pingback: https://buyviagraonline.home.blog/

  193. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.home.blog/

  194. Pingback: https://onlineviagra.mystrikingly.com/

  195. Pingback: https://reallygoodemails.com/onlineviagra

  196. Pingback: https://viagraonline.estranky.sk/clanky/viagra-without-prescription.html

  197. Pingback: https://viagraonlineee.wordpress.com/

  198. Pingback: https://viagraonline.home.blog/

  199. Pingback: viagraonlinee.livejournal.com492.html

  200. Pingback: onlineviagra.flazio.com

  201. Pingback: onlineviagra.fo.team

  202. Pingback: https://www.kadenze.com/users/canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales

  203. Pingback: linktr.eecanadianpharmaceuticalsonline

  204. Pingback: disqus.comhomeforumcanadian-pharmaceuticals-online

  205. Pingback: https://500px.com/p/canadianpharmaceuticalsonline

  206. Pingback: dailygram.comindex.phpblog1155353we-know-quite-a-bit-about-covid-19

  207. Pingback: canadian pharmaceuticals

  208. Pingback: canadian drugstore

  209. Pingback: https://www.seje.gov.mz/question/canadian-pharmacies-shipping-to-usa/

  210. Pingback: best canadian pharmacy

  211. Pingback: challonge.comencanadianpharmaceuticalsonlinetousa

  212. Pingback: https://pinshape.com/users/2441403-canadian-pharmaceuticals-online

  213. Pingback: https://www.scoop.it/topic/canadian-pharmaceuticals-online

  214. Pingback: top rated online canadian pharmacies

  215. Pingback: pinshape.comusers2441621-canadian-pharmaceutical-companies

  216. Pingback: canadian pharmacies

  217. Pingback: https://reallygoodemails.com/canadianpharmaceuticalcompanies

  218. Pingback: buy stromectol fitndance

  219. Pingback: reallygoodemails.comorderstromectoloverthecounter

  220. Pingback: buy ivermectin fitndance

  221. Pingback: https://500px.com/p/orderstromectoloverthecounter

  222. Pingback: stromectol purchase

  223. Pingback: canadajobscenter.comauthorbuystromectol

  224. Pingback: https://canadajobscenter.com/author/canadianpharmaceuticalsonline/

  225. Pingback: https://aoc.stamford.edu/profile/canadianpharmaceuticalsonline/

  226. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.bandcamp.com/releases

  227. Pingback: ktqt.ftu.edu.vnenquestion listcanadian-pharmaceuticals-for-usa-sales

  228. Pingback: https://www.provenexpert.com/canadian-pharmaceuticals-online/

  229. Pingback: https://aoc.stamford.edu/profile/Stromectol/

  230. Pingback: https://ktqt.ftu.edu.vn/en/question list/order-stromectol-over-the-counter-10/

  231. Pingback: orderstromectoloverthecounter.bandcamp.comreleases

  232. Pingback: stromectol coupon

  233. Pingback: stromectol buy online

  234. Pingback: www.repairanswers.netquestionstromectol-order-online

  235. Pingback: canadajobscenter.comauthorarpreparof1989

  236. Pingback: aoc.stamford.eduprofilegoatunmantmen

  237. Pingback: web904.comstromectol-buy

  238. Pingback: https://web904.com/buy-ivermectin-online-fitndance/

  239. Pingback: https://glycvimepedd.bandcamp.com/releases

  240. Pingback: northwestpharmacy

  241. Pingback: https://aoc.stamford.edu/profile/hispennbackwin/

  242. Pingback: cialis canadian pharmacy

  243. Pingback: pinshape.comusers2461310-canadian-pharmacies-shipping-to-usa

  244. Pingback: stromectol drug

  245. Pingback: https://pinshape.com/users/2462910-order-stromectol-online

  246. Pingback: 500px.compphraspilliti

  247. Pingback: web904.comcanadian-pharmaceuticals-for-usa-sales

  248. Pingback: https://500px.com/p/skulogovid/?view=groups

  249. Pingback: canada pharmacies online prescriptions

  250. Pingback: online pharmacies

  251. Pingback: https://www.provenexpert.com/canadian-pharmaceuticals-online-usa/

  252. Pingback: sanangelolive.commemberspharmaceuticals

  253. Pingback: https://melaninterest.com/user/canadian-pharmaceuticals-online/?view=likes

  254. Pingback: list of reputable canadian pharmacies

  255. Pingback: https://buyersguide.americanbar.org/profile/420642/0

  256. Pingback: canadian pharmacy uk delivery

  257. Pingback: slides.comcanadianpharmaceuticalsonline

  258. Pingback: stromectol posologie

  259. Pingback: https://challonge.com/gotsembpertvil

  260. Pingback: https://challonge.com/citlitigolf

  261. Pingback: https://order-stromectol-over-the-counter.estranky.cz/clanky/order-stromectol-over-the-counter.html

  262. Pingback: soncheebarxu.estranky.czclankystromectol-for-head-lice.html

  263. Pingback: lehyriwor.estranky.skclankystromectol-cream.html

  264. Pingback: dsdgbvda.zombeek.cz

  265. Pingback: inflavnena.zombeek.cz

  266. Pingback: drugstore online

  267. Pingback: https://supplier.ihrsa.org/profile/421717/0

  268. Pingback: wefbuyersguide.wef.orgprofile4219140

  269. Pingback: https://legalmarketplace.alanet.org/profile/421920/0

  270. Pingback: moaamein.nacda.comprofile4220180

  271. Pingback: www.audiologysolutionsnetwork.orgprofile4220190

  272. Pingback: network.myscrs.orgprofile4220200

  273. Pingback: https://sanangelolive.com/members/canadianpharmaceuticalsonlineusa

  274. Pingback: https://sanangelolive.com/members/girsagerea

  275. Pingback: https://www.ecosia.org/search?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  276. Pingback: https://www.mojomarketplace.com/user/Canadianpharmaceuticalsonline-EkugcJDMYH

  277. Pingback: cialis canadian pharmacy

  278. Pingback: https://www.giantbomb.com/profile/canadapharmacy/blog/canadian-pharmaceuticals-online/265652/

  279. Pingback: feeds.feedburner.combingCanadian-pharmaceuticals-online

  280. Pingback: https://search.gmx.com/web/result?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  281. Pingback: https://search.seznam.cz/?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  282. Pingback: stromectol nuzeniec

  283. Pingback: https://duckduckgo.com/?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  284. Pingback: swisscows.comenweb?query="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  285. Pingback: www.dogpile.comserp?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  286. Pingback: https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch

  287. Pingback: legitimate canadian mail order pharmacies

  288. Pingback: canadian pharmacies mail order

  289. Pingback: https://www.qwant.com/?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  290. Pingback: results.excite.comserp?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  291. Pingback: https://www.infospace.com/serp?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  292. Pingback: https://headwayapp.co/canadianppharmacy-changelog

  293. Pingback: canadian pharmacys

  294. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.as.meschedule.php

  295. Pingback: https://feeds.feedburner.com/bing/stromectolnoprescription

  296. Pingback: stromectol reviews

  297. Pingback: ivermectin

  298. Pingback: https://pinshape.com/users/2491694-buy-stromectol-fitndance

  299. Pingback: https://www.provenexpert.com/medicament-stromectol/

  300. Pingback: https://challonge.com/bunmiconglours

  301. Pingback: https://theosipostmouths.estranky.cz/clanky/stromectol-biam.html

  302. Pingback: tropkefacon.estranky.skclankybuy-ivermectin-fitndance.html

  303. Pingback: https://www.midi.org/forum/profile/89266-canadianpharmaceuticalsonline

  304. Pingback: dramamhinca.zombeek.cz

  305. Pingback: sanangelolive.commembersthisphophehand

  306. Pingback: https://motocom.co/demos/netw5/askme/question/canadian-pharmaceuticals-online-5/

  307. Pingback: pharmacy canada

  308. Pingback: online pharmacy

  309. Pingback: https://aleserme.estranky.sk/clanky/stromectol-espana.html

  310. Pingback: orderstromectoloverthecounter.mystrikingly.com

  311. Pingback: stromectoloverthecounter.wordpress.com

  312. Pingback: order stromectol no prescription

  313. Pingback: orderstromectoloverthecounter.flazio.com

  314. Pingback: search.lycos.comweb?q="My Canadian Pharmacy - Extensive Assortment of Medications – 2022"

  315. Pingback: https://conifer.rhizome.org/pharmaceuticals

  316. Pingback: https://telegra.ph/Order-Stromectol-over-the-counter-10-29

  317. Pingback: graph.orgOrder-Stromectol-over-the-counter-10-29-2

  318. Pingback: orderstromectoloverthecounter.fo.team

  319. Pingback: https://orderstromectoloverthecounter.proweb.cz/

  320. Pingback: https://orderstromectoloverthecounter.nethouse.ru/

  321. Pingback: sandbox.zenodo.orgcommunitiescanadianpharmaceuticalsonline

  322. Pingback: https://demo.socialengine.com/blogs/2403/1227/canadian-pharmaceuticals-online

  323. Pingback: https://pharmaceuticals.cgsociety.org/jvcc/canadian-pharmaceuti

  324. Pingback: canada online pharmacy

  325. Pingback: canada pharmacy

  326. Pingback: northwestpharmacy

  327. Pingback: https://www.podcasts.com/canadian-pharmacies-shipping-to-usa

  328. Pingback: canadian pharcharmy online

  329. Pingback: https://soundcloud.com/canadian-pharmacy

  330. Pingback: https://peatix.com/user/14373921/view

  331. Pingback: https://www.cakeresume.com/me/best-canadian-pharmaceuticals-online

  332. Pingback: https://dragonballwiki.net/forum/canadian-pharmaceuticals-online-safe/

  333. Pingback: the-dots.comprojectscovid-19-in-seven-little-words-848643

  334. Pingback: jemi.socanadian-pharmacies-shipping-to-usa

  335. Pingback: canadian pharmacies mail order

  336. Pingback: https://medium.com/@pharmaceuticalsonline/canadian-pharmaceutical-drugstore-2503e21730a5

  337. Pingback: canada pharmacies online prescriptions

  338. Pingback: https://pinshape.com/users/2507399-best-canadian-pharmaceuticals-online

  339. Pingback: canadian drug

  340. Pingback: 500px.compmaybenseiprep?view=groups

  341. Pingback: challonge.comebtortety

  342. Pingback: canadian pharmacies online

  343. Pingback: canada online pharmacies

  344. Pingback: https://dustpontisrhos.zombeek.cz/

  345. Pingback: sanangelolive.commembersmaiworkgendty

  346. Pingback: https://issuu.com/lustgavalar

  347. Pingback: https://calendly.com/canadianpharmaceuticalsonline/onlinepharmacy

  348. Pingback: aoc.stamford.eduprofileuxertodo

  349. Pingback: canadian pharmacy meds

  350. Pingback: https://pinshape.com/users/2510246-medicine-online-shopping

  351. Pingback: 500px.compreisupvertketk?view=groups

  352. Pingback: northwestpharmacy

  353. Pingback: canada drug

  354. Pingback: canadian mail order pharmacies

  355. Pingback: most reliable canadian pharmacies

  356. Pingback: canadian pharmacies

  357. Pingback: https://tawk.to/canadianpharmaceuticalsonline

  358. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.tawk.helparticlecanadian-pharmacies-shipping-to-usa

  359. Pingback: https://sway.office.com/bwqoJDkPTZku0kFA

  360. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.eventsmart.com20221120canadian-pharmaceuticals-for-usa-sales

  361. Pingback: pharmacy canada

  362. Pingback: canadian medications

  363. Pingback: pinshape.comusers2513487-online-medicine-shopping

  364. Pingback: https://500px.com/p/meyvancohurt/?view=groups

  365. Pingback: canadian pharmacy uk delivery

  366. Pingback: canadian drugstore

  367. Pingback: canadian pharmacy online 24

  368. Pingback: https://scisevitrid.estranky.sk/clanky/canada-pharmacies.html

  369. Pingback: brujagflysban.zombeek.cz

  370. Pingback: https://pinshape.com/users/2517016-cheap-ed-drugs

  371. Pingback: https://500px.com/p/stofovinin/?view=groups

  372. Pingback: www.provenexpert.combest-erectile-pills

  373. Pingback: challonge.comafersparun

  374. Pingback: plancaticam.estranky.czclankybest-drugs-for-ed.html

  375. Pingback: https://piesapalbe.estranky.sk/clanky/buy-erectile-dysfunction-medications-online.html

  376. Pingback: wallsawadar.zombeek.cz

  377. Pingback: canadian discount pharmacies

  378. Pingback: canadian cialis

  379. Pingback: top rated online canadian pharmacies

  380. Pingback: canadian discount pharmacies

  381. Pingback: cialis canadian pharmacy

  382. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.doorblog.jparchives19385382.html

  383. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.ldblog.jp/archives/19386301.html

  384. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.dreamlog.jp/archives/19387310.html

  385. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.publog.jp/archives/16846649.html

  386. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.livedoor.biz/archives/17957096.html

  387. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.diary.toarchives16857199.html

  388. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.weblog.toarchives19410199.html

  389. Pingback: most reliable canadian pharmacies

  390. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.blogism.jparchives17866152.html

  391. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.blogo.jparchives19436771.html

  392. Pingback: buy viagra online usa

  393. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.gger.jparchives18015248.html

  394. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.golog.jp/archives/16914921.html

  395. Pingback: https://canadianpharmaceuticalsonline.liblo.jp/archives/19549081.html

  396. Pingback: canadian drugstore

  397. Pingback: canadianpharmaceuticalsonline.mynikki.jparchives16957846.html

  398. Pingback: pinshape.comusers2528098-canadian-pharmacy-online

  399. Pingback: gravatar.comkqwsh

  400. Pingback: www.buymeacoffee.compharmaceuticals

  401. Pingback: telegra.phCanadian-pharmacy-drugs-online-12-11

  402. Pingback: canadian pharmacys

  403. Pingback: canadian pharmacies online

  404. Pingback: canadian pharmaceuticals online

  405. Pingback: https://app.roll20.net/users/11413335/canadian-pharmaceuticals-online-shipping

  406. Pingback: https://linktr.ee/canadianpharmaceuticalsonlineu

  407. Pingback: https://onlinepharmaciesofcanada.bigcartel.com/best-canadian-online-pharmacy

  408. Pingback: hub.docker.comrcanadadiscountdrugpharmaceuticals

  409. Pingback: https://pharmacy-online.teachable.com/

  410. Pingback: https://experiment.com/users/canadiandrugs/

  411. Pingback: canada drugs

  412. Pingback: https://offcourse.co/users/profile/best-online-canadian-pharmacy

  413. Pingback: bitcoinblack.netcommunitycanadianpharmacyonlineviagrainfo

  414. Pingback: discount canadian pharmacies

  415. Pingback: wakelet.com@OnlinepharmacyCanadausa

  416. Pingback: https://www.divephotoguide.com/user/canadadrugspharmacyonline

  417. Pingback: https://my.desktopnexus.com/Canadianpharmacygeneric/journal/

  418. Pingback: Canadian Pharmacy USA

  419. Pingback: most reliable canadian pharmacies

  420. Pingback: canada drugs online

  421. Pingback: canadian prescriptions online

  422. Pingback: www.provenexpert.comcanadian-pharmacy-viagra-generic2

  423. Pingback: dailygram.comblog1183360canada-online-pharmacies

  424. Pingback: canadian pharcharmy online

  425. Pingback: rabbitroom.commembersonlinepharmacydrugstoreprofile

  426. Pingback: https://www.mixcloud.com/canadianpharmaceuticalsonline/

  427. Pingback: sketchfab.comcanadianpharmaceuticalsonline

  428. Pingback: fliphtml5.comhomepagefhrha

  429. Pingback: www.goodreads.comusershow161146330-canadianpharmaceuticalsonline

  430. Pingback: canada drug

  431. Pingback: pharmacyonlineprescription.webflow.io

  432. Pingback: https://slides.com/bestcanadianonlinepharmacies

  433. Pingback: https://www.mojomarketplace.com/user/discountcanadiandrugs-f0IpYCKav8

  434. Pingback: list of reputable canadian pharmacies

  435. Pingback: https://www.askclassifieds.com/listing/aarp-recommended-canadian-pharmacies/

  436. Pingback: viagra canada

  437. Pingback: canada drug pharmacy

  438. Pingback: canadian pharmacies mail order

  439. Pingback: canadian online pharmacies

  440. Pingback: haikudeck.compresentationscheapprescriptiondrugs

  441. Pingback: experiment.comuserspviagrapharmacy100mg

  442. Pingback: canadian cialis

  443. Pingback: www.mojomarketplace.comusergenericviagraonline-A1mET2hm7S

  444. Pingback: canadian pharmacy viagra brand

  445. Pingback: canadian pharcharmy online

  446. Pingback: https://www.bakespace.com/members/profile/Canadian drugs online pharmacies/1563583/

  447. Pingback: https://www.midi.org/forum/profile/100747-canadian-drugs-pharmacies-online

  448. Pingback: canadian pharmacy world

  449. Pingback: canadian pharmacy online

  450. Pingback: https://fnote.net/notes/7ce1ce

  451. Pingback: best canadian pharmacies online

  452. Pingback: my.afcpe.orgforumsdiscussiondiscussionscanadian-pharmacy-drugs-online

  453. Pingback: https://www.brit.co/u/canadian-pharmacydrugs-online

  454. Pingback: www.dibiz.comgdooc

  455. Pingback: www.podcasts.comcanadian-pharmacy-online

  456. Pingback: online pharmacies canada

  457. Pingback: https://www.passivehousecanada.com/members/canada-pharmaceuticals-online-generic/

  458. Pingback: https://jemi.so/generic-viagra-online-pharmacy

  459. Pingback: canada pharmacies

  460. Pingback: climbingcoaches.co.ukmember-homelondondrugscanadaprofile

  461. Pingback: infogram.comcanadian-pharmaceuticals-online-safe-1h7g6k0gqxz7o2o?live

  462. Pingback: https://forum.melanoma.org/user/canadianpharmacyonline/profile/

  463. Pingback: discount canadian pharmacies

  464. Pingback: canadian pharmacies online

  465. Pingback: www.passivehousecanada.commembersonline-drugs-without-prescriptions-canada

  466. Pingback: www.cakeresume.commeonline-drugs-without-prescriptions-canada

  467. Pingback: canadian rx

  468. Pingback: Canadian Pharmacy USA

  469. Pingback: https://amarutalent.edu.pe/forums/users/viagra-generic-canadian-pharmacy/

  470. Pingback: canadian pharmacy world

  471. Pingback: canadian pharmaceuticals

  472. Pingback: https://www.nzrelo.com/forums/users/canadianviagragenericpharmacy/

  473. Pingback: https://www.beastsofwar.com/forums/users/canadiancialis/

  474. Pingback: https://www.windsurf.co.uk/forums/users/canadian-pharmacy-viagra-generic

  475. Pingback: www.mjyoung.netweblogforumsuserscanada-online-pharmacies

  476. Pingback: solorider.comforumsuserscanadian-pharmaceuticals

  477. Pingback: www.viki.comuserscanadianpharmaciessabout

  478. Pingback: www.mixcloud.comcanadapharmacies

  479. Pingback: climbingcoaches.co.ukmember-homecanadianpharmaciesprofile

  480. Pingback: pinshape.comusers2612491-medicine-online-order

  481. Pingback: https://500px.com/p/arrameru/?view=groups

  482. Pingback: canadian discount pharmacies

  483. Pingback: https://challonge.com/gyoupafefer

  484. Pingback: https://keytygemi.estranky.cz/clanky/canadian-online-pharmacies.html

  485. Pingback: https://wresitprelous.estranky.sk/clanky/canadian-drugs.html

  486. Pingback: https://hafbeltminla.zombeek.cz/

  487. Pingback: https://ecoutegli.bandcamp.com/track/pharmacies-shipping-to-usa

  488. Pingback: canadian pharmacy meds

  489. Pingback: pastelink.netii18z6qf

  490. Pingback: legitimate canadian mail order pharmacies

  491. Pingback: https://shippingtousa.mystrikingly.com/

  492. Pingback: pharmaciesshipping.wordpress.com20230515canadian-pharmaceuticals-online-with-no-prescription

  493. Pingback: trommelforum.chforumprofilefranbervage

  494. Pingback: https://www.horreur.club/community/profile/canadianpharmacy/

  495. Pingback: essidi.cmcommunityprofilecanadianpharmacy

  496. Pingback: nicol.co.tzcommunityprofilecanadianpharmacy

  497. Pingback: https://abusetalk.co.uk/forum/profile/canadianpharmacy/

  498. Pingback: plclink.co.ukcommunityprofilecanadianpharmacy

  499. Pingback: https://warriorfarm.co.uk/community/profile/153413/

  500. Pingback: https://ascenddeals.com/beaverage/profile/canadianpharmacy/

  501. Pingback: baldstyled.comcommunityprofilecanadianpharmacy

  502. Pingback: www.careerstek.comforumprofilecanadianpharmacy

  503. Pingback: canadian pharmacy king

  504. Pingback: buyviagraonlinet.com

  505. Pingback: sildenafil

  506. Pingback: professional college application essay writers

  507. Pingback: assignment essay help

  508. Pingback: cheap essay help online

  509. Pingback: custom essay writing service reviews

  510. Pingback: service essays

  511. Pingback: write my admissions essay

  512. Pingback: cheap custom essays

  513. Pingback: professional grad school essay writers

  514. Pingback: buy essay online cheap

  515. Pingback: essay writers

  516. Pingback: best college essay writing services

  517. Pingback: essay on social service

  518. Pingback: essay writing on customer service

  519. Pingback: custom essays online

  520. Pingback: essay help websites

  521. Pingback: value rx pharmacy irvine

  522. Pingback: aarp medicare rx pharmacy directory

  523. Pingback: best online pharmacy to buy hydrocodone

  524. Pingback: online pharmacy uk xanax

  525. Pingback: pharmacy2u levitra

  526. Pingback: how does cialis work

  527. Pingback: how to buy sildenafil without a prescription

  528. Pingback: is cialis bad for you

  529. Pingback: cialis dapoxetine

  530. Pingback: us viagra over the counter

  531. Pingback: buy cialis online australia pay with paypal

  532. Pingback: viagra in india online

  533. Pingback: best online sildenafil prescription

  534. Pingback: what is the medication tadalafil taps 20mg used for?

  535. Pingback: viagra rx online

  536. Pingback: where can you buy over the counter viagra

  537. Pingback: tadalafil 5mg generic from us

  538. Pingback: tadalafil herbal substitute

  539. Pingback: percocet online us pharmacy

  540. Pingback: provigil mexican pharmacy

  541. Pingback: can i order viagra online

  542. Pingback: what is cialis black 800mg

  543. Pingback: viagra pills online uk

  544. Pingback: buy cialis online without prescription

  545. Pingback: what is rx in pharmacy

  546. Pingback: purchase cialis online cheap

  547. Pingback: viagra 120

  548. Pingback: female viagra tablets india

  549. Pingback: viagra online united states

  550. Pingback: sildenafil prescription uk

  551. Pingback: cost generic viagra

  552. Pingback: can i buy viagra over the counter in mexico

  553. Pingback: can i buy cialis over the counter

  554. Pingback: sanofi cialis otc

  555. Pingback: cialis forms

  556. Pingback: cialis paypal online

  557. Pingback: metronidazole females

  558. Pingback: mode of action of sulfamethoxazole

  559. Pingback: gabapentin alcoholism

  560. Pingback: valtrex expiration

  561. Pingback: other names for pregabalin

  562. Pingback: tamoxifen darm

  563. Pingback: lasix prostate

  564. Pingback: lisinopril cva

  565. Pingback: metformin piyasa

  566. Pingback: rybelsus uptodate

  567. Pingback: best time to take semaglutide

  568. Pingback: semaglutide effects

  569. Pingback: cephalexin 500mg for dogs dosage chart

  570. Pingback: keflex 500 mg cost

  571. Pingback: metronidazole incontinence

  572. Pingback: can fluoxetine mess with your period

  573. Pingback: j code for azithromycin iv

  574. Pingback: can you take melatonin with duloxetine

  575. Pingback: 10mg viagra tablets

  576. Pingback: how can i get amoxicillin

  577. Pingback: 1 month contrave results pictures reddit

  578. Pingback: flomax products livermore ca

  579. Pingback: association statine ezetimibe

  580. Pingback: cozaar and potassium

  581. Pingback: generic augmentin

  582. Pingback: citalopram 20 mg efectos secundarios

  583. Pingback: aripiprazole medication

  584. Pingback: how long does it take augmentin to work

  585. Pingback: buspar depression

  586. Pingback: tapering off remeron

  587. Pingback: protonix rob holland

  588. Pingback: minocycline lactose

  589. Pingback: what is diltiazem cd used for

  590. Pingback: repaglinide gba

  591. Pingback: 8 weeks on semaglutide

  592. Pingback: amitriptyline for sleep and anxiety

  593. Pingback: can you take effexor at night

  594. Pingback: acarbose liver

  595. Pingback: tamsulosin hydrochloride for kidney stones

  596. Pingback: is spironolactone a birth control

  597. Pingback: what is the medication classification of sitagliptin (januvia) quizlet

  598. Pingback: tizanidine and kratom

  599. Pingback: cialis online pills

  600. Pingback: levitra side effects vs viagra

  601. Pingback: blue chew sildenafil

  602. Pingback: buy generic levitra online

  603. Pingback: discount generic viagra india

  604. Pingback: where to buy stromectol online

  605. Pingback: stromectol online canada

  606. Pingback: cost for ivermectin 3mg

  607. Pingback: 200 mg tadalafil from india

  608. Pingback: stromectol tab price

  609. Pingback: augmentin coupon

  610. Pingback: keflex for skin infection

  611. Pingback: modafinil drug interactions

  612. Pingback: is lisinopril a statin

  613. Pingback: what should i avoid while taking ciprofloxacin?

  614. Pingback: amoxicillin for sinus infection

  615. Pingback: nolvadex bodybuilding pct

  616. Pingback: can i take gabapentin as needed for nerve pain

  617. Pingback: how much valacyclovir can i take in a day

  618. Pingback: allergic reaction to doxycycline

YORUM YAZIN